Dzielenie tabletek – zrób to dobrze, albo wcale

TabletkaW codziennej pracy farmaceuty spotykam się z licznymi pytaniami dotyczącymi dzielenia tabletek lub pretensją pacjenta: „Poprosiłem lekarza o wyższą dawkę, żeby było taniej, a pani magister dała mi plastikową kapsułkę. Jak mam ją sobie podzielić?” Dzielenie tabletek to dość powszechna praktyka wśród pacjentów. Powodów jest wiele: zmniejszenie dawki w leczeniu dzieci i osób starszych, problemy z połykaniem, samowolne obniżanie dawki czy w końcu ekonomia. Naukowe badania mówią jednak, że to niedokładna i niebezpieczna metoda podawania leków. Dlaczego?

1. Stosunkowa duże odstępstwa od zamierzonej dawki

Badania belgijskich naukowców wykazały, że co trzeci uzyskany podczas dzielenia kawałek tabletki odbiegał od zamierzonej wagi 15% – 25%. Takie rozbieżności mają szczególne znaczenie w przypadku preparatów, których dawka lecznicza jest niewiele niższa od dawki wywołującej działania niepożądane, toksyczne (leki o wąskim indeksie terapeutycznym). Należą do nich m.in.:

  • Leki przeciwpadaczkowe – karbamazepina, kwas walproinowy, fenytoina
  • Leki przeciwdepresyjne – sole litu
  • Leki przeciwzakrzepowe – warfaryna

Drugą grupą leków, których nie powinno się dzielić są preparaty o bardzo niskich dawkach (mikrogramy) lub tabletki o małych (średnica mniejsza niż 7mm) lub nieregularnych kształtach. Tutaj każde ukruszenie, odpryśniecie może mieć kluczowe znaczenie dla całej terapii.

  • Leki o niskich dawkach – preparaty digoksyny, leki hormonalne – estrogenowe, hormony tarczycy

2. Zmiana trwałości preparatów

W przypadku podzielenia tabletek powlekanych może dojść do zmiany trwałości substancji w niej zawartej. Producenci powlekają tabletki z wielu uzasadnionych względów- ochrony przed temperaturą, tlenem, wilgotnością czy światłem. Otoczka niejednokrotnie ułatwia połykanie czy maskuje nieprzyjemny smak i zapach. Owszem jedna połówka zostaje użyta od razu, druga część natomiast narażona jest na wszystkie wyżej wymienione czynniki przez kilka albo kilkanaście godzin.

3. Zmiana profilu uwalniania substancji czynnej

Nie powinno się dzielić tabletek o zmodyfikowanym lub przedłużonym uwalnianiu. Struktura takiej tabletki ma na celu uwalnianie substancji czynnej stale w dłuższym okresie czasu, a nie w jednorazowym wyrzucie. Preparaty tego typu najczęściej posiadają oznaczenie w nazwie : SR, MR, XL, ZK, CR, XR, retard, prolongatum. Niektórzy producenci wychodzą naprzeciw potrzebom pacjentów i wytwarzają leki o zmodyfikowanym/przedłużonym uwalnianiu z możliwością podziału np. Trittico XR 150mg i 300mg z podziałką na 2 równe dawki, co ciekawe Trittico CR 75mg i 150mg posiada podziałkę na 3 równe części. Najprostszą wskazówką, które leki można dzielić jest podziałka umieszczona na tabletce potwierdzona informacją w ulotce producenta lub charakterystyce produktu leczniczego umieszczonego w internecie.

4. Zmiana miejsca uwalniania substancji czynnej

Tabletki dojelitowe mają na celu uwalnianie substancji czynnej w dalszym odcinku przewodu pokarmowego najczęściej w jelicie. Po naruszeniu specjalnej otoczki substancja może drażnić żołądek albo nie zadziałać. Należą do nich m.in.: aspiryny kardiologiczne (Polocard, Acard, Aspirin Cardio) i tzw. leki osłonowe pantoprazole i omeprazole. Tego typu tabletek nie dzielimy, ale także nie gryziemy i nie ssiemy.

Dzielenie leków to mało precyzyjny i ryzykowny sposób aplikacji leków. Należy dołożyć wszelkich starań, aby uniknąć dzielenia.

  • Problem z połykaniem – poszukaj razem z lekarzem lub farmaceutą zawiesin lub tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej o tym samym składzie.
  • Obniżenie dawki – poproś lekarza o przepisanie niższej dawki o ile taka istnieje na rynku. Jeśli taka nie istnieje poproś o przepisanie tabletek robionych (recepturowych) z obniżoną dawką.
  • Względy ekonomiczne – jeśli chcesz zaoszczędzić i dzielisz wyższe dawki dla zysku. Poproś lekarza lub farmaceutę o tańszy zamiennik o tym samym składzie i dobrze dobranej dawce.

Jeśli dzielenie leku jest nieuniknione użyj to tego celu specjalnej gilotynki dostępnej w aptece za około 6 zł. Taka cienka gilotynka zrobi to precyzyjniej niż nóż kuchenny. Nie dziel leków na zapas np. na cały tydzień są wtedy dłużej narażone na czynniki zewnętrzne. Przed podzieleniem zapoznaj się z ulotką lub zasięgnij rady specjalisty.

1 Comment on Dzielenie tabletek – zrób to dobrze, albo wcale